تعهدات اولیه و ثانویه بین‌المللی دولتها در قبال حمایت از محیط زیست در مخاصمات مسلحانه

چکیده

محیط زیست به عنوان میراث مشترک بشریت، در معرض تهدیدات فزاینده ناشی از مخاصمات مسلحانه قرار دارد؛ تهدیداتی که گاه آثار آنها بسیار فراتر از عرصه‌های نظامی تا نسل‌های آینده امتداد می‌یابد. با توجه به پیچیدگی‌های جنگ‌های معاصر و استفاده از ابزارها و روش‌های نوین نظامی، حفاظت از محیط زیست در زمان مخاصمات به یکی از دغدغه‌های اساسی حقوق بین‌الملل بدل شده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی، به واکاوی تعهدات بین‌المللی دولت‌ها در قبال حمایت از محیط زیست در مخاصمات مسلحانه می‌پردازد و اسناد بین‌المللی کلیدی، از جمله کنوانسیون‌های ژنو و پروتکل‌های الحاقی، کنوانسیون ممنوعیت کاربرد نظامی یا هر گونه کاربرد خصمانه از تکنیک‌های دستکاری محیط زیست، اساسنامه رم و پیش‌نویس اصول کمیسیون حقوق بین‌الملل را مورد بررسی قرار می‌دهد. همچنین، با تحلیل اصول بنیادین حقوق بشردوستانه، ابعاد مختلف الزام دولت‌ها به رعایت ملاحظات زیست‌محیطی در زمان جنگ تبیین می‌گردد. ضمن تبیین ضمانت اجراها و مسئولیت‌های ناشی از نقض این تعهدات، نمونه‌هایی از آسیب‌های زیست‌محیطی در مخاصمات معاصر مورد بررسی قرار می‌گیرد تا چالش‌ها و کاستی‌های حقوقی موجود آشکار شود. در نهایت، مقاله با ارائه پیشنهادهایی جهت تقویت سازوکارهای حمایتی بین‌المللی، گامی در جهت ارتقاء حفاظت از محیط زیست در دوران جنگ برمی‌دارد.