وضعیت کردهای سوریه و تاثیر آن بر معادلات منطقه ای با در نظر گرفتن حق تعیین سرنوشت

چکیده

مسئله کردهای سوریه در یک دهه گذشته به یکی از محورهای اصلی تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه تبدیل شده است. این موضوع نه تنها بر سیاست داخلی سوریه تأثیرگذار است بلکه معادلات منطقه‌ای را به شدت تحت تأثیر قرار داده و به یکی از عوامل کلیدی در رقابت‌های ژئوپلیتیکی تبدیل شده است. با ظهور خلأ قدرت ناشی از جنگ داخلی سوریه و گسترش نفوذ نیروهای کردی، به‌ویژه در شمال و شمال شرقی سوریه، این گروه‌ها توانسته‌اند ساختارهای حکومتی محلی ایجاد کنند. همچنین سرنگونی بشار اسد، یکی از مهم‌ترین تحولات آینده سوریه است که می‌تواند ساختار سیاسی و اجتماعی این کشور را به کلی دگرگون کند. کردهای سوریه که طی جنگ داخلی توانسته‌اند ساختار خودگردان فدراتیو شمال سوریه (Rojava) را شکل دهند، در آینده سیاسی کشور نقش مهمی ایفا خواهند کرد. این وضعیت پرسش‌هایی بنیادین در خصوص حق تعیین سرنوشت، امنیت منطقه‌ای و واکنش بازیگران اصلی منطقه‌ای و بین‌المللی به وجود آورده است. در این مقاله سعی می‌گردد تا با بررسی روند شکل‌گیری ساختارهای خودگردان کردها در شمال سوریه و تبیین جایگاه آن‌ها در تحولات منطقه‌ای، تاثیر حضور و مطالبات کردها با تاکید بر حق تعیین سرنوشت در نظام بین‌الملل و منطقه‌ای تحلیل شود همچنین می‌کوشد به واکنش بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای از جمله ترکیه، ایران، دولت مرکزی سوریه، آمریکا و روسیه در برابر نقش‌آفرینی کردها بپردازد. بر این اساس سعی مقاله بر آن است تا با نگاهی تاریخی و با تاکید بر نظریه سازه‌انگاری، وضعیت کردها و آینده آنها را در سوریه تحلیل کرده و ضمن شناسایی بازیگران موثر و دخیل در تقابلات کنونی این کشور برخی از سناریوهای احتمالی در ارتباط با وضعیت آتی کردها در سوریه را مورد بررسی قرار دهد. توجه به این امر مهم است که پیوستگی و همسانی نژادی، زبانی، تاریخی و فرهنگی کردها در خاورمیانه سبب شده که هرگونه تحول در وضعیت آنها در یکی از کشورها، بر سایر کردها در کشورهای دیگر تاثیر گذار باشد، لذا توجه به وضعیت دیگر مناطق کردستان به دقت بررسی می‌افزاید. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که آینده سیاسی کردهای سوریه یک معادله چند مجهولی است و حق تعیین سرنوشت آنان پس از سقوط اسد یک وضعیت پرچالش و نامعلوم به نظر می رسد، به علاوه اینکه کردها از منظر شرایط ژئوپلتیک خود و در صورت همراهی سایر متغیرهای تأثیرگذار می‌توانند بازیگران مؤثر و صاحب اقتدار در آینده سوریه باشند و بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای را متأثر از این شرایط تحت تأثیر کنشهای خود قرار دهند. آینده این وضعیت بستگی به تحولات میدانی، چگونگی تعامل دولت مرکزی سوریه، میزان توانایی آن‌ها در اتحاد داخلی، مدیریت روابط منطقه‌ای، بهره‌برداری از فرصت‌های سیاسی و موازنه قدرت‌های منطقه‌ای خواهد داشت.