واکاوی اهانت به ادیان و اقوام در حقوق کیفری ایران و فقه امامیه

چکیده

جامعه ایران از دیرباز متشکل از اقوام، مذاهب و ادیان گوناگون بوده که در بستر تاریخ، با همزیستی مسالمت‌آمیز در کنار یکدیگر زیسته‌اند. این تنوع فرهنگی و مذهبی در اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز به رسمیت شناخته شده و برای تمام اقشار جامعه، بدون تبعیض، حقوق و جایگاه قانونی مشخصی پیش‌بینی شده است. در این پژوهش، موضوع اهانت به قومیت‌ها و ادیان در نظام حقوق کیفری ایران و نیز در فقه امامیه مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در فقه امامیه، قاعده «حرمة إهانة المحترمات» به‌عنوان مبنای حرمت اهانت به مقدسات و مظاهر دینی شناخته شده و مصداقی از تعظیم شعائر الهی تلقی می‌گردد. در حقوق کیفری ایران نیز، توهین به اقوام و مذاهب، به‌ویژه در صورتی که منجر به خشونت، تفرقه یا تشویش اذهان عمومی شود، واجد وصف کیفری بوده و با مجازات‌هایی نظیر حبس و جزای نقدی مواجه است. بر اساس ماده ۴۹۹ مکرر قانون مجازات اسلامی هرگونه اهانت به ادیان الهی، مذاهب اسلامی مصرح در قانون اساسی و قومیت‌های ایرانی، اعم از در فضای واقعی یا مجازی، در صورتی که به قصد ایجاد خشونت یا تنش یا با علم به وقوع آن انجام شده باشد، مشمول مجازات‌های درجه پنج یا شش خواهد بود. این جرم جنبه عمومی داشته و نیازمند شکایت خصوصی نیست و دادستان می‌تواند رأساً پیگیری قضایی را آغاز نماید. رویکرد این پژوهش توصیفی-تحلیلی می باشد و گردآوری مطالب به شیوه کتابخانه ای صورت گرفته است.