بررسی نقش شورای حل اختلاف در کاهش بار دادگستری و چالش‌های ساختاری آن

چکیده

  شوراهای حل اختلاف با هدف کاهش بار ورودی محاکم و فراهم‌سازی فرآیندی سریع، کم‌هزینه و صلح‌محور برای حل‌وفصل اختلافات ایجاد شده‌اند، اما پرسش اصلی این است که این نهاد تا چه اندازه در تحقق این هدف موفق بوده و چه چالش‌های ساختاری مانع کارآمدی آن شده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی_تحلیلی و بر پایه مطالعه قوانین، آیین‌نامه‌ها، گزارش‌های رسمی و آمارهای منتشرشده، عملکرد شوراها را در کاهش حجم پرونده‌های دادگستری بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرچند شوراها در برخی حوزه‌ها موجب تسریع در مختومه‌سازی دعاوی خرد شده‌اند، اما عواملی مانند محدودیت صلاحیت قانونی، نبود آموزش تخصصی برای اعضا، ضعف نظارت، ساختار سازمانی ناکارآمد و نبود نظام آماری یکپارچه، مانع از اثرگذاری کامل این نهاد در کاهش بار قضایی شده است. بر اساس این نتایج، راه‌حل‌هایی از جمله حرفه‌ای‌سازی شوراها، اصلاح و بازنگری در قانون، تقویت نقش میانجی‌گری، ایجاد سامانه آماری دقیق و بهبود منابع انسانی و مالی پیشنهاد می‌شود تا شورای حل اختلاف بتواند جایگاه واقعی خود را در کارآمدسازی نظام دادرسی ایفا کند.