تعهدات دولت برای تأمین و تضمین حق کرامت انسانی در فقه و نظام حقوقی ایران

چکیده

اصل کرامت انسانی يکی از اصول بنیادين بشر است که در اکثر اسناد مهم جهانی و منطقه‌ای، از جمله اعلامیه جهانی حقوق بشر درج شده و به رسمیت شناخته شده که در اين اسناد بر اهمیت اين اصل و همچنین ضرورت رعايت آن تأکید گرديده است. اصل حقوق دفاعی نیز يکی از اصول بسیار مهمی است که به‌ویژه از قرن بیستم موردتوجه قرار گرفته است و نقش ویژه‌ای را در حمايت از حقوق و منافع شهروندانی بر عهده دارد که متأثر از تصمیمات مقامات اداری هستند. تحقیق حاضر با استفاده از روش تحلیلی - توصیفی تحقق‌یافته است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که پایبندی به حقوق بشر و آزادی‌های عمومی شهروندان از جمله ارزش‌های بنیادی نظام‌های سیاسی مبتنی بر آرای مردم است. نظام‌های سیاسی دموکراتیک، به آزادی‌های اساسی، کرامت، صلح، امنیت و... خود را پایبند می‌دانند. در واقع روابط پیچیده و نیازهای درهم‌تنیده جوامع بشری، پایبندی دولت‌ها به ارزش‌های حقوق بشری و پرهیز از نقض مقررات بین‌المللی را ضروری ساخته است. برای نشان‌دادن پایبندی دولت‌ها به قواعد و اصول بین‌المللی لازم است که: اولاً؛ هنجارها، اصول، مبانی، نهادهای مرتبط و موانعی که سبب خدشه‌دار شدن این تعهدات می‌گردد، نیاز به بررسی بیشتری دارد. متأسفانه نقض حقوق بشر یک اصل بجای اینکه یک استثنا مطرح باشد امروزه به‌صورت یک قاعده جایگزین گشته است. آنچه نسبت به نقض تعهدات حقوق بشر در اذهان خطور می‌کند، نسبت اعمال نقض به دولت‌ها بیشتر مطرح می‌گردد؛ اما این بدان معنی نمی‌باشد که سازمان‌های غیردولتی، افراد و اشخاص مرتکب نقض تعهدات حقوق بشری نمی‌گردند، بلکه مطالبی نیز به نقش این‌ها نیز یادآوری و موردتوجه قرار گرفته است. اقدامات دولت‌ها جهت ایفای نقش حمایتی‌شان در جهت پاسداری از حقوق بشر و پیشگیری از نقض قوانین بین‌المللی مورد پژوهش قرار گرفته است. استقبال جامعه بین‌المللی نسبت به استانداردهاي مطرح حقوق بشر و غیرقابل‌انکار بودن اصول آن موجب گردیده که تعدادی در دنياي معاصر، قواعد بنيادين حقوق بشر را از جمله قواعد آمره حقوق بین‌الملل بدانند. مبتني شدن صلح و امنيت بین‌المللی بر حقوق بشر، امروزه تداوم و حيات حق حاکميت کشورها با انجام تعهدات و رعايت حقوق بشر است و کشورها خواسته و یا نخواسته خود را ملزم به رعايت حقوق بشر می‌دانند. با وجود تمامی هنجارها و اصول حقوق بشری، رقابت میان قدرت‌های بزرگ تاکنون از بزرگ‌ترین موانع و چالش‌های دستیابی به اصول و ارزش‌های حقوق بشری به‌حساب می‌آید.