مطالعه تطبیقی حمایت از مالکیت فکری تولیدات هوش مصنوعی در حقوق ایران و اسناد بین‌المللی

چکیده

یکی از شاخه‌های مهم در علم حقوق، حقوق مالکیت فکری است. این نوع مالکیت در واقع مالکیت بر دارایی‌های غیر مشهود است؛ به حقوقی گفته می‌شود که به صاحبان آن حق بهره‌وری از اندیشه و خلاقیت می‌دهد. هوش مصنوعی سیستمی است که به‌طور روزافزون درحال‌توسعه و گسترش است. این سیستم تولیداتی را به‌صورت داده و اطلاعات در اختیار کاربران خود قرار می‌دهد. البته طریقه مراقبت شرکت‌های مربوطه از اطلاعات و این داده‌ها بسیار خاص است. با توجه به گسترش روزافزون هوش مصنوعی و فراگیری چشمگیر آن کشورهای دنیا باید به این مسئله توجه وافری داشته باشند. این مسئله حتی موضوع بسیاری از پرونده‌های حقوقی موجود در جهان را به خود اختصاص داده است و گاهاً شاهد رأی‌های متفاوت از محاکم هستیم. سؤال مهم و ضروری که در نظام‌های حقوقی باید به آن توجه شود عبارت است از اینکه تولیدات هوش مصنوعی از نظر مالکیت فکری چه وضعیتی دارد؟ آنچه که توسط این سیستم تولید می‌شود در نهایت متعلق به چه کسی است؟ درصورتی‌که قرار بر مراقبت از این داده‌ها و اطلاعات نهایی باشد؛ جه فرایندی باید طی شود؟ ازجمله ضرورت‌های بررسی این موضوع این است که اگر برخی حمایت‌ها از تولیدات صورت نگیرد، حتی در عرصه اقتصادی نیز شاهد تأثیرات بسیار منفی و گسترده‌ای خواهیم بود. انسان بودن سازنده در تولیدات مدنظر ما، در بحث حمایت توسط حقوق مالکیت فکری بسیار اهمیت دارد، به همین دلیل در بسیاری از کشورها تولیدات هوش مصنوعی مورد حمایت قرار نمی‌گیرد. اما بار دیگر با توجه به جایگاهی که امروزه برای هوش مصنوعی قائل هستیم باید در این مسئله تجدیدنظر کرد. با توجه به گسترش روزافزون این فناوری، قوانین جدی و به‌روز در سطح بین‌الملل قانون‌گذاری شود. می‌توان میزان دخالت انسان و زمان ورود او به فرایند در تولید داده نهایی را، معیاری برای قانون‌گذاری در نظر گرفت.