تبعیض مبتنی بر وضعیت تاهل در فرزند خواندگی: مقایسه محدودیت های قانونی و توجیهات هنجاری (ایران، فرانسه، کانادا)

چکیده

نهاد فرزندخواندگی به عنوان سازوکاری حیاتی، پیوندی عمیق با ارزش‌های اجتماعی و ساختار خانواده دارد. این پژوهش با رویکردی تحلیلی- تطبیقی، به واکاوی چالش «وضعیت تأهل» به عنوان فیلتر قانونی در نظام‌های حقوقی ایران، فرانسه و کانادا می‌پردازد. با این شرایط سوال اصلی این است که آیا محدودیت‌های قانونی اعمال‌شده بر متقاضیان مجرد، برآمده از مصلحت واقعی کودک است یا بازتابی از رسوب‌های سنتی؟ روش تحقیق در این پژوهش توصیفی – تطبیقی است و یافته ها نشاندهنده ـن است که نظام‌های حقوقی، به جای تمرکز بر «شایستگی‌های فردی»، با تقدمِ «ثبات شکلی خانواده» بر «کیفیت والدگری»، دچار تقلیل‌گرایی حقوقی شده‌اند که نتیجه آن، تضاد میان حق بر والدگری و مصلحت عالیه کودک است. همچنین نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که نظام حقوقی ایران با اتکا به فقه امامیه، برتری خانواده هسته‌ای را محور قرار داده و با ایجاد سلسله‌مراتب، مجردها را در اولویت پایین‌تر قرار می‌دهد یا کاملاً محروم می‌کند؛ رویکردی که عمدتاً ریشه در ملاحظات شرعی «محرمیت» دارد. در مقابل، فرانسه با عبور از سنت‌های مسیحی و قانون‌گذاری سکولار، و کانادا با تکیه بر اصول حقوق بشری و کثرت‌گرایی، وضعیت تأهل را از یک شرطِ صلب به متغیری ثانویه تبدیل کرده و بر «مطالعه خانگی» و ارزیابی عینیِ صلاحیت متقاضی متمرکز شده‌اند.