نقش بلاک‌چین و قراردادهای هوشمند در تحول نظام ثبت اختراعات

چکیده

با توسعه فناوری‌هایی همچون بلاک‌چین و قراردادهای هوشمند، نظام مالکیت فکری در آستانه تحولی اساسی قرار گرفته است. این فناوری‌ها با فراهم‌کردن بستری شفاف، امن و غیرقابل‌تغییر، می‌توانند فرآیند ثبت، اثبات مالکیت و صدور مجوز اختراعات را بهینه کنند. نظام ثبت اختراعات در ایران با چالش‌هایی چون طولانی بودن بررسی‌ها، پیچیدگی‌های حقوقی، هزینه‌های بالا و احتمال بروز خطا مواجه است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، ضمن شناسایی این چالش‌ها، ظرفیت‌ها و محدودیت‌های به‌کارگیری قراردادهای هوشمند را بررسی می‌کند. تجارب کشورهایی مانند ژاپن و آمریکا نشان می‌دهد که استفاده از بلاک‌چین موجب تسریع ثبت، کاهش اختلافات، افزایش امنیت داده‌ها و تقویت اعتماد میان ذی‌نفعان می‌شود. همچنین حذف واسطه‌ها به کاهش قابل‌توجه هزینه‌ها می‌انجامد. با وجود آماده نبودن زیرساخت‌های فنی و حقوقی در ایران، اصلاح قوانین، توسعه اوراکل‌های معتبر و تعامل‌پذیری بین‌المللی می‌تواند زمینه را برای استقرار نظام ثبت اختراعات مبتنی بر بلاک‌چین فراهم کند و افقی نوین در توسعه مالکیت فکری کشور بگشاید.