بازتعریف معاملات فضولی در پرتو نظریه‌ نوین اراده معقول (نقد ماده ۲۴۷ قانون مدنی ایران)

چکیده

معاملات فضولی، به‌عنوان یکی از موضوعات محوری در حقوق مدنی ایران، در ماده 247 قانون مدنی تعریف شده که معامله به مال غیر را غیرنافذ دانسته و صحت آن را منوط به اجازه صریح مالک می‌داند. این رویکرد سنتی، با وجود حمایت از حقوق مالک، با چالش‌هایی نظیر سخت‌گیری در الزام به اجازه صریح، نادیده گرفتن حسن‌نیت معامله‌کننده، عدم توجه به رفتارهای ضمنی مالک و ناسازگاری با نیازهای بازارهای مدرن مواجه است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و شیوه استنباطی، به بررسی مفهوم معاملات فضولی، نقد ماده 247 و بازتعریف آن در پرتو نظریه نوین اراده معقول می‌پردازد. نظریه اراده معقول، با تأکید بر نیت عقلانی، رفتارهای ضمنی، حسن‌نیت و عرف تجاری، می‌تواند کاستی‌های ماده 247 را برطرف کرده و توازنی بین حقوق مالک و معامله‌کننده ایجاد کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این نظریه، با به‌رسمیت‌شناختن اجازه ضمنی و حمایت از حسن‌نیت، امکان هماهنگی ماده 247 با تحولات حقوقی و اقتصادی مدرن را فراهم می‌کند. نتایج پژوهش، پیشنهادهایی برای اصلاح ماده 247 ارائه می‌دهد، از جمله به‌رسمیت‌شناختن اجازه ضمنی، حمایت از حسن‌نیت، ایجاد استثناها در معاملات تجاری، تطبیق با اصول عدالت و تدوین رویه قضایی منسجم. این اصلاحات می‌توانند به روان‌سازی معاملات، تقویت اعتماد در بازارهای تجاری و توسعه عدالت در روابط قراردادی کمک کنند. این پژوهش با تکیه بر منابع معتبر فقهی، حقوقی و تطبیقی، راهکارهایی کاربردی برای بهبود نظام حقوقی معاملات فضولی ارائه می‌دهد.