بررسی مولفه‌های چالش ناترازی انرژی برق در ایران با رویکرد تعیین مسئولیت حقوقی عوامل مرتبط

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی جامع مولفه‌های مؤثر بر چالش ناترازی انرژی برق در جمهوری اسلامی ایران و تعیین مسئولیت حقوقی اشخاص حقیقی و حقوقی مرتبط، به انجام رسیده است. روش تحقیق اتخاذ شده در این پژوهش، توصیفی-تحلیلی بوده و مبتنی بر مطالعه اسنادی و تحلیل نظام حقوقی حاکم بر صنعت برق، مشتمل بر قوانین موضوعه و مقررات درون‌سازمانی ذی‌ربط می‌باشد. در راستای تبیین ابعاد حقوقی مسئله، عملکرد و تکالیف قانونی متولیان و فعالان در حوزه‌های تولید، انتقال و توزیع، مصرف و صادرات انرژی برق مورد مداقه قرار گرفته و نقش و میزان مسئولیت هر یک در ایجاد و استمرار وضعیت ناترازی احصاء گردیده است. در حوزه تولید، ضمن تشریح عوامل موجد کمبود عرضه نظیر مغایرت ظرفیت اسمی و عملی، استهلاک تأسیسات، محدودیت‌های تأمین سوخت و توسعه محدود منابع نوین، مسئولیت حقوقی نهادهای متولی (وزارت نیرو، شرکت توانیر و شرکت‌های تولیدی) در قبال تکالیف مقرر در قوانین و مقررات مرتبط با برنامه‌ریزی، نظارت و اجرای تعهدات قانونی تبیین گردیده است. در بخش انتقال و توزیع، ضمن اذعان به توسعه زیرساخت‌ها، چالش‌های ناشی از تلفات بالای انرژی و فرسودگی شبکه‌ها و مسئولیت حقوقی متولیان این بخش در زمینه توسعه، نگهداری و کاهش تلفات مورد واکاوی قرار گرفته است. نقش و مسئولیت حقوقی مصرف‌کنندگان در تمامی بخش‌های اقتصادی و اجتماعی در رعایت الگوهای بهینه مصرف و بهره‌گیری از تجهیزات کم‌مصرف، به موازات مسئولیت سیاست‌گذاران در زمینه فرهنگ‌سازی و اعمال سازوکارهای مدیریت تقاضا، مورد تشریح قرار گرفته است. نهایتاً، تأثیر کاستی‌های موجود در حوزه‌های تولید و توزیع بر محدودیت‌های توسعه صادرات برق و مسئولیت حقوقی متولیان در زمینه سیاست‌گذاری و ایجاد بسترهای حقوقی و اجرایی مناسب جهت توسعه صادرات، ارزیابی گردیده است. مبتنی بر تحلیل نظام حقوقی و ارزیابی عملکرد هر یک از مولفه‌های مذکور، یافته‌های این پژوهش دلالت بر این دارد که مستنداً به موازین قانونی و مقررات موضوعه، تمامی مولفه‌های تولید، انتقال و توزیع، مصرف و صادرات در وضعیت فعلی ناترازی انرژی برق در ایران ایفای نقش نموده و مسئولیت حقوقی ناشی از آن متوجه اشخاص و نهادهای ذی‌مدخل در هر یک از این حوزه‌ها می‌باشد.